Aile Konseyi ve Anayasa

Dünya genelinde ticari hayatını sürdüren şirketlerin büyük çoğunluğunu, ki bu oran %90’lar seviyesinde, KOBİ’ler oluşturuyor. KOBİ’lerinde büyük kısmını aile şirketleri oluşturuyor. Şirketlerin kuruluşunda girişimcilik faktörü ön planda. Bir fırsat görüp değerlendirebilenler dünya ekonomisinden paylarını almaya başlıyorlar. Doğru adımları da atabilirlerse golf sopası benzeri bir büyüme eğrisi yakalanıyor ve girişim bir anda azımsanmayacak ölçekte bir KOBİ’ye dönüşüyor. Şirketler birden fazla kardeşin el birliğiyle kurulmuşsa, tüm kardeşler hayatlarını işlerine adıyorlar. Arada fikir ayrılıkları olsa da abi kardeş ilişkisi içerisinde çözülüyor.

Yıllar içerisinde hem şirketler hem de aile büyümeye devam ediyor. Yol üzerinde sistemin dışına çıkan daha net tabirle batan şirketler, dağılan aileler oluyor. Yerlerine yenileri geliyor ve ekonominin çarkları dönmeye devam ediyor. Bin bir güçlükle gece gündüz emekle kurulan yapıların çökmesi ise hiç kimsenin arzu etmediği son. Oysa hiç istenmeyen bir durum olmasına karşın o kadar sık karşılaşılan bir durum ki. Üstelik bu son ölçek bağımsız. İster Fortune 500şirketi olalım ister merdiven altı minik bir işletme yok olma riski hep yanı başımızda.

Aile ve şirket büyüdükçe çözülmesi gereken sorunlarda katlanarak büyüyor. Her şeyden önce büyüme eğrisi artık golf sopası dikliğinde olmuyor. Eğri kırılmaya büyüme yavaşlamaya başlıyor. Operasyon büyüdüğü için insan gücüne ihtiyaç artıyor. Hiç gerek duyulmayan yeni fonksiyonlar gerekli oluyor. İnsan Kaynakları, Risk Yönetimi, Denetim… Ve bu fonksiyonların hepsi bizim çocukların başının altından çıkıyor. Biz okumadık da ne oldu bu boyda şirketi kurduk. Bizim çocuklar okudular şirketleri batıracaklar. Durun daha yeni başladık. Muhasebecimizle mutluyken finans direktörüne ihtiyaç doğuyor. Haliyle yeni ihtiyaçları dolduracak insanlarda eğitim, tecrübe ve gelir beklentisi artıyor. Bu durumda şirketin ilk gününden beri bizimle beraber olan muhasebecimizi aldığı maaş komik kalıyor. Yeni gelene fazla maaş verince eski ne olacak? Eskiden yeri geldiğinde kapımızı açan, yeri geldiğinde üretim hattında sabahlayan, ampul patlasa değiştiren üretimin başındaki Ahmet Usta’nın üzerine planlama bilen, süreç yöneten endüstri mühendisi yeni yetmeyi almak nerden çıktı? Haliyle Ahmet Usta yine patrona gidiyor. Yaşlı olan, baba bildiği patronuna. Ne üretim müdürünü dikkate alıyor ne de genel müdür olan patronun oğlunu. Onlar daha dün altı bezli dolaşırken Ahmet Usta patronuyla çuval taşıyordu kamyona.

Tüm bu sırada şirket de, aile de büyümeye devam ediyor. Aile üyelerinden bazıları kendilerine şirkette yer bulabilirken bazıları şirket dışında kalıyor. Şirketin kurucuları kazandıkları her kuruşu şirkete yatırmaya devam ettikleri için şirket dışında kalanlar ne şirket gelirlerinden bir kuruş kazanabiliyor ne de şirkette neler olup bittiğinden haberdar olabiliyorlar. Adalet duygusu zedelenmeye başlıyor. Haliyle güven sarsılıyor. Bundan sonra işler karışıyor. Halı altına süpürülen sorunlar birer birer ortaya çıkmaya başlıyor. Kurucuların sağlığında bir şekilde örtülen bu sorunlar kurucuların vefatıyla altından kalkılamaz yüklere dönüşüyor ve önce aile, sonra şirket parçalanıyor. En kötü senaryoda şirketler batıyor.

Bu son kaçınılmaz mı?

Kesinlikle hayır! İnsan karşılaştığı sorunlara çözüm üretme hatta sorun ortaya çıkmadan ön görüyle harekete geçerek sistem kurabilme yeteneğine sahip. Bunun olabilmesi için gereken tek şart ise gözlerini açabilmesi ve durumu kabullenerek harekete geçebilmesi. Şirketler her ne kadar kağıt üzerinde ailenin olsalar da aslında topluma aitler. Şirket sahipleri sadece kendi geleceklerinden değil çalışanların ve etkileşimde oldukları tüm iş ortaklarının da geleceğinden sorumlular. Ve bu sorumlulukla şirketlerinin sürekliliğini sağlamak adına adım atmaları gerekmekte.

Bu adımların temelini ise Aile Konseyi ve Aile Anayasası oluşturuyor. Aile ile şirketin, şirket ile ailenin ilişkilerini düzenleyen ve kurallara bağlayan aile anayasası, süreklilik yolunda atılacak en önemli adım. Böylelikle aile üyelerinin şirket içerisinde görev alabilme koşullarından, yönetim kurulu yapısının oluşturulmasına, emeklilik planlarından, profesyonellerle olan ilişkilere, kar payı dağıtımından, aile şirketlerinde görev almak istemeyen aile üyelerine tanınacak olanaklara kadar her şey yazılı hale getiriliyor. Hepsinden daha yukarıda ise ailenin tarihi ve değerleri kayıt altına alınarak yeni kuşaklar için başucu metni haline getiriliyor. Adalet ve güven tesis ediliyor. Şirket duygu ağırlıklı yönetimden mantık ağırlıklı yönetime geçmiş oluyor ve sistemin sağlıklı işlemesi sağlanıyor.

İşlerimiz yoğun, her sabah başka bir dünyaya uyanıyoruz neredeyse ve her seferinde aile anayasası gibi atmamız gereken temel adımları atlıyoruz. Bir ülke düşünün nüfusu sürekli artan, sürekli büyüyen ama vakit ayıramadığı için anayasasını yazmayan, medeni hukuku, ticari hukuku olmayan. Bu ülke günümüz dünyasında varlığını ne kadar sürdürebilir sizce?

Özgür Baykut

0 cevaplar

Cevapla

Yazıyla ilgili ne düşünüyorsun?
Paylaşmandan mutlu oluruz!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir